Het crematorium is één van de weinige resterende gebouwen van het SS-concentratiekamp dat tijdens de Tweede Wereldoorlog in Vught werd opgericht en gebruikt. Het werd in de loop van 1943 gebouwd. Hier werden de lichamen verbrand van de ongeveer 750 mensen die in het kamp werden gefusilleerd of omkwamen door ziekte, verzwakking of mishandeling. Er zijn onder andere twee artsenkamers, een laboratorium, een sectiekamer en een ruimte met verbrandingsovens.
Sinds de oprichting van Nationaal Monument Kamp Vught in 1990 zijn het crematorium en de bijbehorende historische objecten een onmisbaar en aangrijpend onderdeel van het museum. Nadat het gebouw, tegenwoordig een Rijksmonument, eerder al werd gerestaureerd, is het nu – in fases – de beurt aan het interieur. Te beginnen dus met het gereedschap, de lijkenkar en de mobiele crematieoven met brancard. Tot slot worden zelfs de putdeksels behandeld.
Regiment Genietroepen helpt bij de restauratie door de oven omhoog te plaatsen.
“De noodzaak van restauratie wordt duidelijk wanneer je de staat van de objecten van dichtbij bekijkt. Neem nu de lijkenkar: het linkerwiel zit los, er ontbreekt een spaak en door roest, vuil en vocht wordt het materiaal iedere dag verder aangetast. Om deze historische objecten te kunnen bewaren voor de volgende generaties, moet er nu echt wat gebeuren. Dat doen we onder meer door de kar op een vakkundige manier schoon te maken, verdere roestvorming te voorkomen en het metaal een beschermlaagje te geven.”
Maar de restauratie heeft naast het stoppen van het verval nog een tweede doel, vertelt De Kok. “We willen ook graag meer te weten komen over de objecten. Dat heeft in het geval van de lijkenkar al geleid tot een bijzondere ontdekking. De restaurator Dagmar Beyaard achterhaalde namelijk dat de kar niet fabrieksmatig is gemaakt, maar is samengesteld uit gerecyclede materialen. Dat maakt het aannemelijk dat de kar in Kamp Vught zelf is samengesteld. En daarmee rijst een indringende vraag: hebben gevangenen mogelijk de lijkkar moeten maken waarmee later de lichamen van medegevangenen werden vervoerd?”
Dagmar Beyaard maakt de lijkenkar schoon.
Tijdens de werkzaamheden blijft het crematorium gewoon toegankelijk voor publiek. Dat betekent dat bezoekers live kunnen meekijken; de werkzaamheden vinden iedere maandag en dinsdag plaats (met uitzondering van de periode van 24 augustus tot en met 13 september).